Van content naar context
1 augustus 2007
Verslag van de studiemiddag in het Muziekcentrum van de Omroep (MCO) in Hilversum, op donderdag 24 mei 2007.
Middagvoorzitter Els van Swol heette de aanwezige leden van harte welkom in MCO-Studio 2 en refereerde aan een artikel in het tijdschrift Informatieprofessional: bibliotheken zijn nog te veel gericht op het beschrijven van objecten en niet zozeer op het vinden ervan. Marian van Dijk, directeur van Donemus, uitte zich in haar lezing in Panama (Amsterdam, november 2006) op soortgelijke wijze.
Op deze studiemiddag werd daarom nader op dit onderwerp ingegaan door twee sprekers, Luc Lannoy en Rob Coers.
Luc Lannoy is hoofdcatalograaf aan de KU Leuven en liet zijn licht schijnen over de Functional Requirements for Bibliographic Records (FRBR).
Hij omschrijft FRBR als een benadering en evaluatie van bibliografische gegevens vanuit het oogpunt en de vragen en behoeften van de eindgebruiker van een bibliografische databank en/of catalogus .
FRBR is geen standaard, zoals de ISBD, maar een theoretisch model dat bibliografische gegevens inventariseert en structureert.
En dit volgens het principe meer bereiken door minder te doen. Centraal in het FRBR-model staat dat een werk ('work') slechts 1x wordt beschreven.
* Van dit werk worden o.a. de volgende kenmerken ('attributions') opgenomen: uniforme titel, auteur(s), jaar van totstandkoming en onderwerp (inhoudelijke ontsluiting). Het werk wordt zichtbaar gemaakt via expressies ('expressions').
* Kenmerken van een expressie zijn bijv. vorm (tekst, bladmuziek), taal en uitvoerende(n). Voorbeeld: de roman (= het werk) Het verdriet van België van Hugo Claus heeft als mogelijk expressie een Engelse tekstuitgave. Een expressie uit zich vervolgens in verschillende manifestaties (manifestations).
* Kenmerken van manifestaties zijn bijv. publicatietitel, reekstitel, ISBN-nummer en materiaalaanduiding.
De Engelse tekstuitgave van Het verdriet van België manifesteert zich bijv. in een uitgave van de 10e druk. Helemaal onderaan de hiërarchie staat tenslotte het fysieke exemplaar (item).
Aan een exemplaar van de uitgave van de 10e druk van de Engelse tekstuitgave van Het verdriet van België zijn bijv. een locatiecode gekoppeld en informatie over de fysieke toestand van het exemplaar. Het FRBR-model kenmerkt zich dus door meerniveaurecords in een overzichtelijke structuur en presentatie. Door aan ieder van de 4 niveau's persoonsnamen, onderwerpen e.d. te koppelen, kunnen relaties worden gelegd tussen werken onderling en tussen een werk en gedeeltes van dat werk.
Op dit moment wordt FRBR al op enkele plaatsen in de wereld effectief toegepast in catalogussystemen; in Nederland is de nieuwe catalogus van Beeld en Geluid direct afgeleid van het FRBR-model. Belangrijk in een verdere toepassing van het FRBRmodel is de ontwikkeling van catalogussoftware, die momenteel nog in onvoldoende mate geschikt is voor het FRBR-model. Implementatie van FRBR brengt een andere manier van catalogiseren met zich mee en ook een andere regelgeving m.b.t. catalogiseren. Mogelijk kan FRBR als katalysator gaan dienen om het fundamentalisme van de ISBD aan de kaak te stellen.
Na de thee sprak Rob Coers over de AquaBrowser.
De AquaBrowser is geen catalogus, maar een schil die over één of meer bibliotheeksystemen wordt gelegd; te vergelijken met een Google-achtige zoekmachine die informatie uit verschillende bronnen op een associatieve manier presenteert. Exact zoeken met een bepaalde zoekterm ('Search') geeft een overzicht van treffers.
Met deze treffers kan verder worden gezocht ('Discover'). In een woordenwolk staan allerlei woorden die inhoudelijk zijn gerelateerd aan de zoekterm en vertalingen en spellingsvarianten van die zoekterm.
Verfijnen kan ook. Het aantal treffers kan hiermee worden gespecificeerd naar bijv. materiaaltype, componist of uitvoerende(n). De AquaBrowser werkt beter naarmate de onderliggende data (= de titelbeschrijvingen) beter zijn en voorzien zijn van onderwerpsontsluiting. De associaties in de woordenwolk zullen dan relevanter zijn. De Aquabrowser werkt momenteel al in een groot aantal bibliotheken en instellingen (o.a. www.bibliotheek.nl, alle provinciale bibliotheken en veel openbare bibliotheken).
Op dit moment is een experiment gaande met www.muziekbibliotheek.nl, waarin o.a. de muziekbibliotheek van het MCO en de Openbare Bibliotheek Amsterdam participeren. In de loop van het jaar zullen de resultaten van dit experiment een vervolg krijgen. In de paneldiscussie kwamen vooral twee dingen naar voren.
Allereerst het grote belang van gedegen catalogiseren. Goede bronnen zijn de basis voor relevante verwijzingen en associaties in de AquaBrowser.
En verder de bruikbaarheid van het FRBR-model: voor welke instellingen met welke collecties is FRBR nu vooral geschikt? Is het voor kleine bibliotheken, met vaak maar één item van een werk, wel een interessant model? Luc Lannoy geeft aan dat het FRBR-model vooral geschikt is voor collecties met oorspronkelijk werk en vertalingen, multi-edities, diverse dragers van eenzelfde realisatie en voor muziekcatalografie.
Maar het groeiend aantal elektronische expressies dat van werken verschijnt, maakt het FRBR-model wel weer interessanter.
Aan het eind van de middag demonstreerde Eric van Balkum de catalogus van de muziekbibliotheek van het MCO.
Voor het zoeken van repertoire biedt deze catalogus uitgebreide mogelijkheden.
Zie ook bij: www.muziekbibliotheekvandeomroep.nl.
De middag werd besloten met een borrel in het muziekcafé van het MCO.
Charlotte Sienema,
Programmacommissie.