Recente ontwikkelingen in de Openbare Bibliotheeksector
4 juli 2011
De studiemiddag bij Kunstfactor in Utrecht, op 12 mei jl.
Bij Kunstfactor, het Sectorinstituut voor amateurkunst in Utrecht, kwamen ongeveer 40 leden bijeen voor de jaarlijkse ledenvergadering en de studiemiddag.
’s Ochtends, op de ledenvergadering, werd het Beleidsplan NVMB 2010-2014 gepresenteerd. Over de inhoud van dit plan heeft het bestuur in januari samen met een aantal commissieleden gebrainstormd. Het plan werd, voorzien van aanvullingen uit de zaal, aangenomen door de vergadering.
Het bestuur van de NVMB werd aangevuld met nieuw bloed: Ria Warmerdam, werkzaam bij NBD/Biblion, werd met algehele stemmen gekozen als nieuw bestuurslid.
Na de lunch vervolgden we de dag met de studiemiddag. Thema: Recente ontwikkelingen in de Openbare Bibliotheeksector.
Als eerste sprak Frank Huysmans, bijzonder hoogleraar Bibliotheekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Sinds april 2010 werkt Huysmans bij het Sectorinstituut Openbare Bibliotheken (SIOB) in Den Haag als programmamanager Onderzoek en Kennisdeling. Huysmans begint zijn lezing met de opmerking dat informatiedragers de laatste jaren razendsnel zijn veranderd: “van papier en schijfjes naar open en bloot op internet”. Dit is terug te zien in de uitleningen en in de collecties, deze lopen sterk terug, vooral voor wat betreft bladmuziek en geluidsdragers. Diensten als Youtube, Spotify en Last.fm maken uitleen min of meer achterhaald. Mensen maken hun eigen digitale bibliotheken, ordenen deze op geheel eigen wijze, en gebruiken sociale media als Twitter en Facebook om met andere liefhebbers in contact te komen en informatie uit te wisselen.
Wat voor rol is er in deze situatie nog voor de Openbare Bibliotheek? Huysmans adviseert een “volksverheffing 2.0” in een “hybride” bibliotheek waarin digitale dienstverlening samengaat met een fysieke collectie in een aangename omgeving. De meerwaarde van de digitale dienstverlening zit ‘m vooral in het feit dat “de bibliotheek meer weet dan Google”. De bibliotheek moet verbindingen leggen tussen informatiebronnen, moet ze inhoudelijk beter toegankelijk maken. Als voorbeeld van moderne digitale dienstverlening noemt Huysmans de ‘digitale etalages’ van Bibliotheek.nl, het startpunt naar websites over uiteenlopende onderwerpen als duurzaamheid, opvoeding/onderwijs en eten/koken .
Bij de fysieke collectie moet de nadruk komen te liggen op informatie die niet op internet te vinden is: de lokale collectie. Het bibliotheekgebouw moet een plek zijn om anderen te ontmoeten, om te studeren, te overleggen, je even terug te trekken, een tentoonstelling te bekijken, etc. Andere bibliotheekvormen, zoals de plug-in-bibliotheek in een openbare ruimte of tankstation, moeten de gebruiker meer vrijheid geven in het lenen of retourneren van boeken.
In de theepauze waren er taartjes met het cijfer 15: de NVMB bestaat 15 jaar! Els van Swol en Martie Severt, leden van het eerste uur, werden door voorzitter Jantien Dubbeldam in het zonnetje gezet vanwege hun geweldige inzet. 
Na de theepauze sprak Jos Oegema, werkzaam bij de Bibliotheek Deventer (als verantwoordelijke voor het collectiebeleid) en bij het Netwerk van Overijsselse Bibliotheken (als Categoriemanager bij de Provinciale Backoffice). In de Bibliotheek Deventer is “de klant koning”. De hele dienstverlening is erop gericht het hem/haar zoveel mogelijk naar de zin te maken en dat heeft geleid tot stijgende ledenaantallen en stijgende uitleencijfers.
De uitleencijfers bepalen wat wordt aangeschaft. Dit leidt bijv. tot veel jeugdboeken in Vinex-wijken en weinig literatuur in kleine dorpen. Maar ook de bijzondere dingen zijn te vinden, eventueel over de provinciegrens heen. Muziek komt in Deventer niet alleen uit Deventer maar ook uit het Netwerk van Overijsselse Bibliotheken, uit de CDR en van internet. De uitleenvoorwaarden zijn aangepast: voor €49,50 per jaar kan de gebruiker een onbegrensd aantal items lenen. De uitleentermijn is 6 weken.
Er is veel aandacht voor nieuwe typen bibliotheken. Een zelfbedieningsbibliotheek in een partycentrum in Schalkhaar, iedere ochtend vanaf 9 uur geopend, met een retailformule en deskundige hulp in de middaguren, heeft tot 30% meer uitleningen geleid.
Hiernaast is er veel aandacht voor de beleefbibliotheek, met veel verschillende activiteiten en cursussen, en voor de digitale bibliotheek.
Ian Borthwick, werkzaam in de Bibliotheek Haarlem en lid van de Programmacommissie, deelde zijn afkeer voor “frontale presentatie”, de retailformule, met de zaal. Hij bespeurt vervlakking en vraagt zich af waarin de bibliotheek zich nog onderscheidt van de boekhandel. Hij vraagt zich vooral af welke functie bladmuziek nog heeft in een retailformule. Deze bedenkingen leidden tot een levendige discussie met de andere sprekers en de zaal. Frank Huysmans is van mening dat retail niet ten koste moet gaan van de breedte van de collectie. Mozart als achtergrondmuziek kan het aantal uitleningen van Mozart-CD’s/-bladmuziek doen stijgen. En Jos Oegema wees op de bruiloftsmuziek die ze had opgenomen in de Kate en William-tentoonstelling, die in april was ingericht in de Bibliotheek Deventer.
Aan het eind van de middag leidde Bert Schoones ons rond in zijn infotheek en dronken we een borrel (en aten nog een overgebleven taartje) in het Kunstfactor-café.
Charlotte Sienema,
Programmacommissie
Bekijk de presentaties van Frank Huysmans en Jos Oegema